เป็นสื่อพลเมืองที่ผลิตขึ้นโดยชุมชน เพื่อชุมชน และชุมชนเป็นเจ้าของ รวมทั้งเป็นสื่อที่มีความเป็นอิสระทั้งในด้านความคิด สิทธิ และเสรีภาพ ด้วยการเป็นกระบอกเสียง ติดตาม รายงานปัญหาต่างๆ ของผู้ได้รับผลกระทบที่ต้องต่อสู้กับวิธีคิด และนโยบายปฏิบัติที่ไม่ได้รับความเป็นธรรมจากหน่วยงานภาครัฐ ทั้งในเรื่องทรัพยากรธรรมชาติ ที่ดินทำกิน และการถูกละเมิดสิทธิในรูปแบบต่างๆ เป็นต้น วัตถุประสงค์การนำเสนอ เพื่อสะท้อนให้สังคมโดยรวมรับรู้ และเข้าใจ เพื่อเป็นแนวทางไปสู่การแก้ไขปัญหาที่จะก่อให้เกิดความเดือดร้อนต่อวิถีการดำเนินชีวิตอันปกติสุขของประชาชน...

 สำนักข่าวปฏิรูปที่ดิน
  จับตาปัญหาที่ดิน
  กฏหมายสิทธิมนุษยชน
  บทความกฏหมาย
  ข่าวกฏหมายสิทธิมนุษยชน
  ข่าว
  ประชาสัมพันธ์
  บทความ
  กวีลุ่มน้ำเซิน
  ท่องเที่ยวเชิงนิเวศน์
  วัฒนธรรมพื้นบ้าน

สำนักข่าวปฏิรูปที่ดินภาคอีสาน

 สถิติการเข้าชม

 เว็บเพื่อนบ้าน
     กฏหมายสิทธิมนุษยชน
โครงการเรียนรู้สิทธิมนุษยชน (อ่าน 2447 )

Facebook  

โครงการเรียนรู้สิทธิมนุษยชน
โดย นายสมนึก  ตุ้มสุภาพ
 ศูนย์ศึกษาและพัฒนานักกฎหมายเพื่อสิทธิมนุษยชน 

สิทธิมนุษยชน 

คืออะไร มีความหมายอย่างไร  
แตกต่างกับ มนุษยธรรม* อย่างไร 
ความหมาย ธรรมของคน,ธรรมที่มนุษย์พึงมีต่อกัน มีเมตตากรุณาเป็นต้น
เหมือนกับ มนุษยชาติ* หรือไม่ 
ความหมาย จำพวกคน , หมู่มนุษย์ 

** หมายเหตุ คัดลอกมาจาก พจนานุกรม ฉบับราชบัณฑิตยสถาน พ.ศ.2542

ความหมาย

— สิทธิที่ไม่อาจถูกพรากโอนไปจากมนุษย์ได้ หรือยกเลิกเพิกถอนได้
— สิทธิที่จะได้รับการตอบสนองในสิ่งจำเป็นสำหรับคนทุกคนที่ต้องได้รับในฐานะที่เป็นคน เพื่อทำให้คนๆนั้นมีชีวิตอยู่รอดและมีการพัฒนา (สิทธิในชีวิต สิทธิในเสรีภาพ และสิทธิในการแสวงหาความสุข) 
— สิทธิในการกำหนดเจตจำนงตนเอง 
— สิทธิในความเท่าเทียม ความเสมอภาค(เยเรมี เบมเธม) ในโอกาสไม่ใช่ในเงื่อนไข 

สิทธิในชีวิต
— มนุษย์ทุกคนมีสิทธิที่จะมีชีวิตมาแต่กำเนิด สิทธินี้ต้องได้รับการคุ้มครองโดยกฎหมาย บุคคลจะต้องไม่ถูกทำให้เสียชีวิตโดยอำเภอใจ  ICCPR ข้อ 6 (1) 
— (เจตนาฆ่า) มีความผิดตาม ป.อ. ม.288 
— แม้แต่ทารกที่อยู่ในครรภ์ หากทำให้ตาย ก็มีความผิด ป.อ. ม.301(ทำตัวเอง) ,ม.302 (คนอื่นทำ) 

สภาพบุคคล
— สภาพบุคคลย่อมเริ่มแต่เมื่อคลอดแล้วอยู่รอดเป็นทารกและสิ้นสุดลงเมื่อตาย  ป.พ.พ. ม.15 
— คนทุกคนมีสิทธิในการดำรงชีพ เสรีภาพ และความมั่นคงแห่งตัวตน  ปฎิญญาฯ ข้อ 3 
— ศักดิ์ศรีแห่งความเป็นมนุษย์ได้รับการคุ้มครอง รธน. 2550 ม.4

สิทธิในการกำหนดวิถีชีวิต
— สิทธิในการกำหนดเจตจำนงของตนเอง   เช่น สถานะทางการเมือง , พัฒนาเศรษฐกิจ  สังคมและวัฒนธรรมของตน (1)
— มีสิทธิในการจัดการโภคทรัพย์ และทรัพยากรธรรมชาติของตนได้อย่างเสรี
— บนพื้นฐานหลักการแห่งผลประโยชน์ซึ่งกันและกัน
— ไม่ถูกลิดรอนจากวิถีทางแห่งการยังชีพของตน (2) ICCPR 
 

สิทธิในการเลือกถิ่นฐาน
— สิทธิอิสรภาพแห่งการเคลื่อนย้าย โยกย้าย ในการเลือกถิ่นฐาน  ปฏิญญาฯข้อ 13 ,ICCPR  ข้อ 12 (1) 
— สอดคล้องกับ รัฐธรรมนูญ 2550 ม.34  ข้อยกเว้นต้องกระทำภายใต้อำนาจแห่งกฎหมาย  เฉพาะเพื่อความมั่นคงของรัฐ ความสงบเรียบร้อยหรือสวัสดิภาพของประชาชน

“สิทธิ” ความหมายหรือคำจำกัดความ
— อำนาจที่กฎหมายรับรองให้แก่บุคคลในอันที่จะกระทำ งดเว้นกระทำ หรือเรียกร้องให้ผู้อื่นกระทำ ให้เกิดประโยชน์แก่ตน (วรพจน์ วิศรุตพิชญ์)
— ประโยชน์ที่กฎหมายรับรองและคุ้มครอง (วิษณุ เครืองาม)

แบ่งสิทธิออกเป็น 2 ส่วน
— สิทธิโดยแท้หรือสิทธิแท้ๆ (Right of..เช่น Right of Property) 
- สิทธิในชีวิตร่างกาย
- กรรมสิทธิ์ 
- สิทธิทางการเมือง
Ø โดยหลักต้องมีกฎหมายกำหนดหลักเกณฑ์ เงื่อนไขและวิธีการใช้สิทธิ ไม่ใช่การรองรับสิทธิ 

— สิทธิในเสรีภาพ (Right to Liberty/Freedom to… )
Ø โดยหลักการมุ่งประสงค์เกี่ยวกับการจำกัดเสรีภาพเท่านั้น
v ดังนั้น “สิทธิ” (รัฐธรรมนูญ) ต้องมีหลักประกันคุ้มครองสิทธิและเสรีภาพ
“หลักประกันพื้นฐานคุณประโยชน์ที่จะส่งผลให้มนุษย์มีคุณค่า มีความหมาย มีความมั่งคั่งรุ่งเรือง”

สิทธิในทรัพยากร
— ยุคสมัยสุโขทัย 
“ ..สร้างป่าหมากป่าพลูทำแห่ง ป่าพร้าวก็หลายในเมืองนี้ ป่าลางก็หลายในเมืองนี้ หมากม่วงก็หลายในเมืองนี้ หมากขามก็หลายในเมืองนี้ ใครสร้างได้ไว้แก่มัน..” 

— ยุคสมัยกรุงศรีอยุธยาตลอดจนสมัยรัตนโกสินทร์ อำนาจในสิทธิเป็นของกษัตรย์ 
“แค่การอนุญาตให้จับจองและเข้าครอบครองทำประโยชน์ หรือมีเพียงสิทธิในการใช้ประโยชน์เท่านั้น” 
— ยุคสมัย รัชกาลที่ 5 มีการปรับปรุงระบบกฎหมายเกี่ยวกับที่ดิน โดยพยายามแยกที่ดินของรัฐกับเอกชน 

สิทธิอิสระการใช้ประโยชน์ในอดีต(ดั้งเดิม)
— ไม่มีการตรากฏหมายกำหนดให้ป่าหรือนาสวนเป็นของรัฐโดยตรง และไม่ได้มีการเข้าไปกำหนดกฎเกณฑ์ในการใช้ประโยชน์ในที่ดิน 
— ชุมชนสามารถพัฒนากฏเกณฑ์ประเพณีความเชื่อที่หลากหลายแตกต่างกัน โดยรัฐให้การยอมรับตามวิถีทางประเพณี 
ป่าชุมชนในประเทศไทย : แนวทางการพัฒนา เล่ม 1 ฯ อ้างใน งานวิจัยโครงการศึกษาการถือครองฯ มูลนิธิสถาบันที่ดิน  2544 

“บุกเบิก” “บุกรุก”
Ø ยุคแห่งการบุกเบิก นับแต่สมัยสุโขทัย อยุธยา รัตนโกสินทร์
- กษัตริย์หรือรัฐ ยินยอมยอมรับให้มีการบุกเบิกและจับจอง เพื่อให้เกิดการทำประโยชน์ โดยให้อิสระในการจัดการทำประโยชน์
Ø สามารถเข้าไปจับจองได้ 2 วิธี 
1) ขออนุญาตเข้าไปตามกฎหมายลักษณะเบ็ดเสร็จ บทที่ 35  และ
2) พนักงานเจ้าหน้าที่จัดให้เข้าไปตามนัยแห่งบทที่ 43

รัฐจะเข้าไปเกี่ยวข้องอยู่แค่เพียง 3 ประการเท่านั้น
1. เกี่ยวกับการเก็บภาษีจากการทำประโยชน์
2. เกี่ยวข้องในกรณีพิพาทแย่งสิทธิในที่ดิน
3. บังคับเวนคืนที่ดินเพื่อสาธารณะประโยชน์ 

ระบบการจัดสรรที่ดินสมัยกรุงรัตนโกสินทร์
1. หนังสือสำคัญสำหรับที่บ้าน  (ร.3)
2. ตราแดงหรือโฉนดตราแดง  (ร.4)
3. โฉนดสวน
4. โฉนดป่า
5. ใบเดินทุ่ง 
6. ใบไต่สวน 
7. ใบนำ
8. ใบเหยียบย่ำ
9. ตราจอง 
10. ตราจองที่ตราว่า “ได้ทำประโยชน์แล้ว” 
11 โฉนดแผนที่ 
12 โฉนดตราจอง 
13 ส.ค.๑ ,ส.ค.๒ ,ส.ค.๓ 
14 ใบจอง (น.ส.๒, น.ส.๒ก) 
15 หนังสือรับรองการทำประโยชน์ (น.ส.๓, น.ส.๓ก, น.ส.๓ข) 
16 โฉนดที่ดิน (น.ส.๔,น.ส.๔ ก,ข,ค,ง,จ)
17 ส.ป.ก ๔-๐๑ ก,ข, ๔-๒๘,๔-๙๘
18 น.ค.๑ ,น.ค.๓
19 กสน.๓ , กสน.๕
20 สทก.๑ , สทก.๑ ก, สทก.๒ ก, สทก.๑ ข 

สิทธิชุมชน
“ บุคคลซึ่งรวมกันเป็นชุมชน ชุมชนท้องถิ่น หรือชุมชนท้อถิ่นดั้งเดิม ย่อมมีสิทธิอนุรักษ์หรือฟื้นฟูจารีตประเพณี ภูมิปัญญาท้องถิ่น ศิลปวัฒนธรรมอันดีของท้องถิ่นและของชาติ และมีส่วนร่วมในการจัดการ การบำรุงรักษา และการใช้ประโยชน์จากทรัพยากรธรรมชาติสิ่งแวดล้อม รวมทั้งความหลากหลายทางชีวภาพอย่างสมดุลและยั่งยืน” 


คำถาม “สิทธิชุมชน” คืออะไร
— แนวคิดพื้นฐานมาจาก        
วิถีชีวิตของชาวบ้าน + การแก้ปัญหาความยากจน และเชื่อมโยงกับเรื่องวัฒนธรรมชุมชนท้องถิ่น 
Ø โดยมีการสร้างวาทกรรมในภาพของตัวแทน(Representation) จากองค์กรพัฒนาเอกชน(NGOs) และปัญญาชนในเมือง
ü ในช่วงแรกถูกแทนในความหมายเพียง “วัฒนธรรมชุมชน” 

คำจำกัดความ,ความหมาย
— สิทธิในการรวมกลุ่มของบุคคลในชุมชน บริหารจัดการใช้ประโยชน์และมีหน้าที่บำรุงรักษา เพื่อพัฒนาตนเองอย่างยั่งยืน
— สิทธิที่จะปกป้องหรือปฏิเสธการรุกรานที่ส่งผลกระทบในฐานทรัพยากรของชุมชน 

สาระสำคัญของสิทธิชุมชน
- แยกออกเป็นสองส่วน
- เนื้อหาสาระที่ปรากฏตามรัฐธรรมนูญ
- เนื้อหาสาระที่ได้จากการสังเคราะห์ความหมายของชุมชนและบริบททางสังคม 


เนื้อหาสาระตามรัฐธรรมนูญ
1. สิทธิในการได้รับการยอมรับความมีอยู่ของชุมชน
2. สิทธิในการดำรงอยู่และดำเนินกิจการของชุมชน
3. สิทธิในการถือครองทรัพย์สินของชุมชน
4. สิทธิในการธำรงรักษาและพัฒนาคุณภาพชีวิตของชุมชนและความหลากหลายทางชีวภาพ
5. สิทธิในการมีส่วนร่วมในการคุ้มครองส่งเสริมคุณภาพสิ่งแวดล้อม
6. สิทธิในการได้รับการรับฟังจากหน่วยงานรัฐ
7. สิทธิของชุมชนดั้งเดิมในการอนุรักษ์และฟื้นฟูจารีตประเพณี ภูมิปัญญาท้องถิ่นและศิลปวัฒนธรรม
8. สิทธิในการบำรุงรักษาและใช้ประโยชน์จากทรัพยากรธรรมชาติอย่างสมดุลและยั่งยืน

**หมายเหตุ  กิตติศักดิ์  ปรกติ  “สิทธิของบุคคลซึ่งรวมกันเป็นชุมชน” 2550 อ้างใน บรรเจิด สิงคะเนติ “สิทธิชุมชนในฐานะของกฎหมายชาวบ้าน” 2554  หน้า 84 


จากการสังเคราะห์ชุมชนและบริบททางสังคม
1. สิทธิชุมชนเป็นสิทธิของกลุ่มบุคคล
2. สิทธิชุมชนเป็นสิทธิในการมีส่วนร่วมและกำหนดตนเองเหนือทรัพยากรธรรมชาติ สิ่งแวดล้อม ภูมิปัญญา ขนบธรรมเนียมจารีตประเพณีและวัฒนธรรม
3. สิทธิชุมชนเป็นสิทธิตามสภาพความเป็นจริง
4. สิทธิชุมชนในระบบกฎหมายไทยเป็นสิทธิที่ต้องมีการบัญญัติรับรองโดยกฎหมาย และ
5. สิทธิในระดับรัฐธรรมนูญ

**หมายเหตุ ขรรคเพชร  ชายทวีป  “ผู้ทรงสิทธิชุมชนตามรัฐธรรมนูญ” อ้างใน  บรรเจิด สิงคะเนติ “สิทธิชุมชนในฐานะของกฎหมายชาวบ้าน” 2554  หน้า 84 


สิทธิในการมีส่วนร่วม
— สิทธิที่รัฐต้องมีนโยบายเพื่อปกป้องคุ้มครอง และส่งเสริมคุณภาพชีวิต คุณภาพท้องถิ่นชุมชน รธน. ม.78 (3) นโยบายด้านการบริหารราชการ 
“กระจายอำนาจให้องค์กรปกครองส่วนท้องถิ่นพึ่งตนเองและตัดสินใจในกิจการของท้องถิ่นได้เอง ส่งเสริมให้องค์กรปกครองส่วนท้องงถิ่นมีส่วนร่วมในการดำเนินการตามแนวนโยบายพื้นฐานแห่งรัฐ...” 

“...ส่งเสริมการให้ความช่วยเหลือและให้ความรู้ทางกฏหมายแก่ประชาชน และจัดระบบงานราชการและงานของรัฐอย่างอื่นในกระบวนการยุติธรรมให้มีประสิทธิภาพ โดยให้ประชาชนและองค์กรวิชาชีพมีส่วนร่วมในกระบวนการยุติธรรม และการช่วยเหลือประชาชนทางกฎหมาย...” (รธน. ม.81(1) นโยบายด้านกฎหมายและยุติธรรม) 

“...ดำเนินการให้มีการกระจายรายได้อย่างเป็นธรรม คุ้มครอง ส่งเสริมและขยายโอกาสการประกอบอาชีพของประชาชนเพื่อการพัฒนาเศรษฐกิจ รวมทั้งส่งเสริมและสนับสนุนการพัฒนาภูมิปัญญาท้องถิ่นและภูมิปัญญาไทย เพื่อใช้ใสนการผลิตสินค้า บริการ และการประกอบอาชีพ...คุ้มครองและรักษาผลประโยชน์ของเกษตรกรในการผลิตและการตลาด ส่งเสริมให้สินค้าเกษตรได้รับผลตอบแทนสูงสุด รวมทั้งส่งเสริมการรวมกลุ่มของเกษตรกรในรูปของสภาเกษตรกรเพื่อวางแผนการเกษตรและรักษาผลประโยชน์ร่วมกันของเกษตรกร...” ม.84(6)(8) นโยบายด้านเศรษฐกิจ) 

— นโยบายด้านที่ดิน ทรัพยากรธรรมชาติ ม.85 
“(1) กำหนดหลักเกณฑ์การใช้ที่ดินให้ครอบคลุมทั่วประเทศ โดยให้คำนึงถึงความสอดคล้องกับสภาพแวดล้อมทางธรรมชาติ ทั้งผืนดิน ผืนน้ำ วิถีชีวิตของชุมชนท้องถิ่น และการดูแลรักษาทรัพยากรธรรมชาติอย่างมีประสิทธิภาพ และกำหนดมาตรฐานการใช้ที่ดินอย่างยั่งยืน โดยต้องให้ประชาชนในพื้นที่ที่ได้รับผลกระทบจากหลักเกณฑ์การใช้ที่ดินนั้นมีส่วนร่วมในการตัดสินใจด้วย...
(2) กระจายการถือครองที่ดินอย่างเป็นธรรมและดำเนินการให้เกษตรกรมีกรรมสิทธิ์หรือสิทธิในที่ดินเพื่อประกอบเกษตรกรรมอย่างทั่วถึงโดยการปฏิรูปที่ดินหรือวิธีอื่น รวมทั้งจัดหาแหล่งน้ำเพื่อให้เกษตรกรมีน้ำใช้อย่างเพียงพอและเหมาะสมแก่การเกษตร...
(5)ส่งเสริม บำรุงรักษาและคุ้มครองคุณภาพสิ่งแวดล้อมตามหลักการพัฒนาที่ยั่งยืน...โดยประชาชนชุมชนท้องถิ่นและองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่นต้องมีส่วนร่วมในการกำหนดแนวทงการดำเนินงาน” 

— นโยบายด้านการมีส่วนร่วม ม.87 
1) ร่วมกำหนดนโยบายและการวางแผนพัฒนาเศรษฐกิจและสังคมทั้งในระดับชาติและระดับท้องถิ่น
2) ร่วมในการตัดสินใจทางการเมืองในการวางแผนพัฒนาเศรษฐกิจฯ
3) ร่วมตรวจสอบการใช้อำนาจของรัฐทุกระดับ
4) สร้างความเข้มแข็งในทางการเมือง แสดงความคิดเห็นและเสนอความต้องการของชุมชนในพื้นที่
5) ใช้สิทธิในการเลือกตั้ง 

สิทธิในกระบวนการทางกฎหมายและยุติธรรม
— ได้รับความคุ้มครองแห่งรัฐธรรมนูญเสมอกัน (ม.5) และเสมอกันในทางกฎหมาย (ม.30)
— และผูกพันองค์กรแห่งรัฐทุกองค์กร (ม.27) และสามารถยกขึ้นเป็นข้อต้อสู้ได้ (ม.28 วรรคสอง)
— ไม่อาจจำกัดสิทธิและเสรีภาพตาม รธน.ได้ ยกเว้นเป็นไปตามเงื่อนไข (ม.29) 
— สิทธิเสรีภาพส่วนบุคคลอาจถูกกระทำได้ด้วยกฎหมาย (ม.32)
— สิทธิเสรีภาพในการเดินทางและเลือกถิ่นฐาน (ม.34)
— สิทธิได้รับข้อสันนิษฐานในความบริสุทธิ์ (ม.39)
— สิทธิในการได้รับการปล่อยตัว และต่อสู้อย่างเต็มที่ในกระบวนการยุติธรรม (ม.40) 



โพสเมื่อ : 23 มิ.ย. 2556

เป็นสื่อพลเมืองเครือข่ายปฎิรูปที่ดินภาคอีสาน(คปอ.)เพื่อเป็นกระบอกเสียง ในการติดตาม รายงานปัญหาต่างๆของชุมชนที่ได้รับผลกระทบจากนโยบายปฏิบัติที่ไม่ได้รับความเป็นธรรม ทั้งในเรื่องทรัพยากรธรรมชาติ ที่ดินทำกิน และการถูกละเมิดสิทธิในรูปแบบต่างๆ เป็นต้น

วัตถุประสงค์การนำเสนอ เพื่อสะท้อนให้สังคมโดยรวมรับรู้ และเข้าใจ เพื่อเป็นแนวทางไปสู่การแก้ไขปัญหาที่จะก่อให้เกิดความเดือดร้อนต่อวิถีการดำเนินชีวิตอันปกติสุขของประชาชน

บรรณาธิการ: นายศรายุทธ ฤทธิพิณ 

ที่ปรึกษาฝ่ายกฎหมาย: นายสมนึก ตุ้มสุภาพ นายถนอมศักดิ์ ระวาดชัย นายสมชัย คำเพราะ

ที่ปรึกษาฝ่ายวิชาการ: ดร.อลงกรณ์ อรรคแสง นายปราโมทย์ ผลภิญโญ

กองบรรณาธิการ: สมาชิกเครือข่ายปฏิรูปที่ดินภาคอีสาน

สถานที่ตั้ง: 501 ม.8 ต.คอนสาร อ.คอนสาร จ.ชัยภูมิ 36180
email. yuthsiburi@hotmail.com โทร 086 978 5629